نسخه برگردان بحر الحقائق والمعانی فی تفسیر السبع المثانی

۸,۵۰۰,۰۰۰ ریال

در بخشی از ابتدای نسخۀ شمارۀ 37 کتابخانۀ حسن حُسنی پاشا (از مجموعۀ کتابخانۀ سلیمانیۀ استانبول) که با عنوان “تفسیر بحرالحقایق و المعانی” از شیخ نجم الدین رازی، شناخته شده است، حسب حالی از مولّف دیده می‌شود که می‌توان از آن اطلاعات ذی قیمتی استخراج کرد. این شرح احوال در سال 635 نوشته شده، اما تاریخ کتابت نسخه 647 است. در پایان نسخه وپس از انجامه، یادداشتی از کاتب وجود دارد که حائز اهمیت بسیار است و در پایان همان برگه، مولّف به خط خود بر سماع و نقل محتوای کتاب، صحّه نهاده است. در این مقاله سعی شده در ده بند، مطالب تازه‌ای که می‌توان دربارۀ زندگی و آثار نجم رازی دریافت، عرضه گردد.
نجم رازی در گزارش مفصلی که در ابتدای متن تفسیر خود آورده، استادان طریقت خود را به تصریح با این ترتیب، معرفی می‌کند: 1. شیخ مجدالدین بغدادی، 2. نجم الدین کبری، 3. تاج الدین اُشنُهی، 4. شهاب الدین سهروردی. وی به سبک عالمان رجال و حدیث، نوع ومدت مصاحبت، نوع اجازه نامۀ دریافتی از شیخ، تاریخ تلمّذ وحتی سبب تقدم و تاخّر آنها در ذکر، را می‌آورد. دست کم در مورد تاریخ وفات یا قتل این مشایخ، با توجه به نزدیک بودن مولف به متن وقایع، می‌توان از برخی تردیدها فروکاست و با احتیاط، سال مدعای مولف را پذیرفت. برای نمونه اصل ماجرای شهادت نجم کبرا و سال آن (617 ـ 618)، یا سال قتل مجدالدین بغدادی (606) که رازی خود تا آن هنگام در خوارزم بوده، یا تاریخ وفات تاج الدین اُشنهی (620) به صراحت ذکر شده است. همچنین بر اساس این شرح حال، معلوم می‌شود که نجم رازی از همان سال‌های نخستِ سیرِ آفاقی خود، در سال 601 در خدمت سهروردی بوده، چندین نوبت در شهرهای مختلف از خدمتش بهره برده و چندین اجازه نامه دریافت کرده است.
به نظر می‌رسد که نسخۀ 37 باتوجه به تاریخ کتابت آن باید رونویسی از نخستین نگارش‌های نجم دایه در تفسیر خود باشد. نجم الدین در این مرحله از نگارش تفسیر، بشدت وابسته به الکشف و البیان ثعلبی است و از همان ابتدای مقدمه با ذکر منبع، مواردی فراوان نقل قول دارد.

توضیحات

کتابخانۀ حسن حُسنی پاشا نیز از جملۀ همان مجموعه‌هایی است که به کتابخانه سلیمانیۀ استانبول منتقل شده است.”این کتابخانه با ۸۱۵ نسخه عربی، ۱۶۸ ترکی و ۶۹ نسخۀ فارسی” (متقی، همان)، با حفظ هویّت، همچنان از ذخایر خود میراثبانی می‌کند.
موضوع این مقدمه، داده‌ها و تحلیل‌های یکی از نسخه‌های کتابخانۀ حسن حُسنی پاشاست. نسخۀ شمارۀ ۳۷ از این کتابخانه که عنوان” بحرالحقائق والمعانی” دارد. این نسخه شامل دو بخش است. بخش نخست این نسخه، ۳۳۲ برگ دارد، به خطّ نسخ با مرکّب قهوه‌ای نوشته شده و از آغاز فاتحه الکتاب تا آیۀ ۲۵۲ سوره بقره را شامل است، با مقدمه‌ای در هفت برگ (چهارده صفحه) که در هیچ یک از نسخ موجود از این اثر، یافت نمی شود.
بخش دوم نسخه ۲۱۸ برگ دارد و از سورۀ یوسف تا شعراء را شامل است. این بخش که تاریخ کتابتی هم ندارد، با پارۀ نخستِ نسخه، تفاوت‌های آشکار دارد: در کاغذ، خط، اندازۀ ورق، تلخیص متن…، و اساساً می‌بایست شماره‌ای مستقل بدان داد و آن را از شماره ۳۷ جدا کرد. سخن ما اکنون تنها بر مبنای بخش نخست از نسخۀ ۳۷ است و بخش دوم را که نسخه‌ای مستقل از بحرالحقایق است، به یک سوی می‌نهیم. اگرچه سلیمان آتش در بررسی نسخۀ ۳۷ حسن حُسنی پاشا، هیچ اشاره‌ای به دو پارگی نسخه نمی کند و احکام بخش دوم را (اینکه تاریخ کتابت ندارد و اینکه از سوره یوسف است تا سوره شعراء و متاسّفانه شاید به اشتباهِ مترجم، سورۀ شوری، نوشته شده!) بر بخش اول سرایت می‌دهد (آتش، ۱۳۸۱، ۱۳۶ ـ ۱۳۷).
مقدمۀ عربی این کتاب، تماماً بازنویسی و سپس ترجمه شده است. بخش اول مقدمه چنین است:

مقدمۀ بحرالحقائق والمعانی
فی تفسیر القران

بِسْمِ اللّه الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ و به نستعین
رب یسّر وتمّم بالخیر. الحمد للّه الازلی الابدی بلا زوال، ابد الآباد وازل الازال. السرمدیُ بلا انتقال من حال الی حال، الذی صفتُه «قُلْ هُوَ اللّهُ أَحَدٌ»، لم یزل ولا یزال أحدٌ بالكبریاء والعظمة والجلال. «اللّهُ الصَّمَدُ» بالعلانیة والعزّة والجمال «لَمْ یَلِدْ» تقدسا عن الشبَه والمثال. «وَلَمْ یُولَدْ» تنزهّا عن الأنداد والاشكال «وَلَمْ یَكُنْ لَهُ كُفُواً أَحَدٌ» فی التبرّی عن وصمة الحدوث ونقص الزوال. والمتفرّد فی ذاته وصفاته بالقِدم والكمال. لا إله إلا هو عالم الغیب والشهادة الكبیر المتعال. خلق السماوات والارض ببدیع فطرته، وجعل الظلمات والنور بصنیع حكمته وبسط بسیطه برّ الملك علی وجه بحر الملكوت كالفلك برفیع قدرته، وهو شدید المحال.
خمّر طینة آدم وذرات ذرّیاته بیدَی الانعام والافضال، والقی علیها عند التخمیر من اوصاف المخلوقات من الصغیر والكبیر، واودع فیها من اصناف الموجودات بالنقیر والقطمیر، من زَبَد برّ الملك و زبد بحر الملكوت علی الإجمال، وفضّلها بالخلقة والتسویة والتعدیل والتركیب تفضیلاً، وحمّلها بنفخ الروح من امره تحمیلاً، وقال:
«وَلَقَدْ كَرَّمْنا بَنِی آدَمَ وَحَمَلْناهُمْ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَرَزَقْناهُمْ مِنَ الطَّیِّباتِ وَفَضَّلْناهُمْ عَلی كَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِیلاً»، فالذین منهم یدعون ربّهم بالغدو والآصال، رجالٌ ارسل الرسل الیهم ارسالاً، وانزل علیهم الكتب انزالاً، واسبغ علیهم نعمة وجودهم انعاما وافضالاً، وافرغ لدیهم بجوده سجالاً من زلال بحار النوال، فاستعدهم باستعداد قبول فیض الایمان، وتعلیم القرآن. وقال: «الرَّحْمنُ * عَلَّمَ الْقُرْآنَ * خَلَقَ الاْءِنْسانَ * عَلَّمَهُ الْبَیانَ».
بعد أن خلقهم من صلصال، واكرمهم بالاعتصام بحبل اللّه المتین؛ والائتمام بالکتاب المبین لاستخلاصهم من سجن اسفل السافلین، واستجلابهم الی أعلی علیین، اعظاما واجلالاً بالوصول والوصال، وصولاً بلا اتصال، ووصالاً بلا انفصال «فِی مَقْعَدِ صِدْقٍ عِنْدَ مَلِیكٍ مُقْتَدِرٍ»یسجد له «مَنْ فِی السَّماواتِ وَالْأَرْضِ طَوْعاً وَكَرْهاً وَظِلالُهُمْ بِالْغُدُوِّ وَالاْصالِ».
ثم افضل الصلاة المتوالیات التی لا تدخل تحت العدد، واكمل التحیات الزاكیات التی لا ینقطع عنها [۱a]المدد، من الاَزل الی الاَبد، علی سید الاَشراف، كریم الاَطراف، یتیم الاَصداف، غرة آل عبدمناف، عظیم الخُلق، حمید الخصال، خاتم الانبیاء والرسل، هادی الخلق الی أوضح السبل، المنقذ من الردی والضلال، الحبیب المجتبی والنبی المتقدی، والرسول المرتضی، محمد المصطفی المبعوث الی کافه الوری بأفصح المقال واصلح الاعمال وأكرم الاخلاق واعظم الاحوال.

توضیحات تکمیلی

وزن 1300 گرم

نقد و بررسی‌ها

هنوز بررسی‌ای ثبت نشده است.

اولین کسی باشید که دیدگاهی می نویسد “نسخه برگردان بحر الحقائق والمعانی فی تفسیر السبع المثانی”

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *